Leciono 1: Literoj: Vokaloj kaj Konsonantoj

Toki pona nure uzas 14 literojn en sia alfabeto:

  • a e i j k l m n o p s t u w

Estas 5 vokaloj, ke havas la samajn prononcojn kiel la esperantaj kongruoj:

  • a e i o u

Estas 9 konsonantoj, ke havas la samajn prononcojn kiel la angla kongruoj, krom ‘j,’ kiu havas la saman prononcon kiel la esperanta ‘j.’

La unua silabo de vortojn devus prononci pli lauxta aux pli alta al la aliaj silaboj.

Leciono 2: Vortoj kaj Frazoj

Substantivoj

  • ijo: ajo, objekto, estajxo, io
  • jan: homo, ulo
  • kili: frukto, legomo
  • lipu: dokumento
  • meli: virino
  • ni: tiu, tio
  • soweli: besto, landa mamulo

Gramatiko

Fari facxila frazo en Toki Pona, sekvu tiu modelon:

[substantivo] + li + [substantivo]

Por ekzemplo: ijo li ijo -> io estas io

Substantivoj ne imanente estas pluralo aux unuopa; por ekzemplo ‘meli’ eble estas virino aux virinoj.

Toki Pona ne uzas artiklojn kiel ‘a’ aux ‘la;’ por ekzemplo, ‘jan’ eble estas homo aux la homo. Gxi dependas de la kunteksto.

Ekzemploj

  • ni li jan -> tiu estas homo
  • ni li kili -> tiu estas banano
  • lipu li ijo -> libro estas ajo
  • jan li meli -> la homo estas virino
  • soweli li ijo -> bestoj estas ajoj
  • meli li jan -> virinoj estas homoj

Lecioni 3: Substantivoj kaj Adjektivoj

Vortoj

Substantivoj

  • telo: akvo, likvo
  • tomo: domo, konstruajxo, cxambro

Adjektivoj

  • lili: malgranda
  • pona: bona, facxila, amika, afabla
  • suli: granda

Gramatiko

Tiu povas esti tuta frazo:

[substantivo] + li + [adjektivo]

Por ekzemplo: ijo li pona -> io estas bona

Adjektivo povas esti aldonita por priskribi gxin. La substantivo unue venas, cxar la adjektivo donas pli specifaj informoj pri la substantivo.

[substantivo] + [adjektivo]

Por ekzemploj:

  • tomo suli -> granda domo -> palaco
  • jan pona -> bona homo -> amiko
  • meli lili -> malgranda virino -> knabino
  • telo suli -> granda akvo -> maro

Ofte, 2 Toki Pona vortojn povas traduki kiel 1 esperanto vorto.

Dua substantivo povas plenigi la rolon de la adjektivo. Tiu estas simila al la vorto ‘de’ en esperanto.

[substantivo] + [substantivo]

Por ekzemploj:

  • lipu soweli -> libro de bestoj
  • tomo meli -> domo de virino

Ekzemploj

  • telo li pona -> akvo estas bona
  • telo kili li suli -> la suko (akvo de frukto) estas granda
  • meli li lili -> la virino estas malgranda
  • soweli lili li pona -> la malgranda besto estas afabla
  • jan ni li suli -> tiu homo estas alta

Leciono 4: Vi kaj Mi

Vortoj

Substantivoj

  • mi: mi, ni
  • mije: viro, maskla viro
  • sina: vi
  • kulupu: komunumo, komunumaro

Adjektivoj

  • sin: nova, alia, fresxa
  • wawa: forta, memfida, fidinda

Gramatiko

La vortoj ‘mi’ kaj ‘sina’ estas speciala. Kiam ‘mi’ aux ‘sina’ sole estas uzata de la subjekto, ‘li’ ne poste estas uzata.

  • mi mije -> mi estas viro
  • sina sin -> you’re new

Ili povas esti uzata de adjektivoj por doni pli informo pri substantivoj.

tomo mi -> mia domo kulupu sina -> via komunumo

Ekzemploj

  • tomo sina li sin -> via domo estas nova
  • mije li jan pona -> la viro estas amiko
  • tomo soweli li lili -> la hunda domo estas malgranda
  • sina mije wawa -> vi estas memfida viro
  • kulupu sin li wawa -> la nova komunumo estas forta
  • ni li lipu sina -> tiu estas via libro

Leciono 5: Verboj

Vortoj

  • jo: havi, enhavi, porti
  • kute: auxskulti, obei
  • moku: mangxi, trinki
  • pali: fari, labori
  • sona: koni, scii
  • toki: paroli, komuniki

Gramatiko

Verbo esprimas ago farata al substantivo. Krei frazo kun verbo, sekvu tiu modelo:

[substantivo] + li + [verbo] + e + [substantivo] Por ekzemplo: ijo li pali e ijo -> io faras io

Verboj ne indikas specifa tempo. La ago povas okazi en la pasinteco, la nuna, aux la estonteco.

Por ekzemplo: mi moku e telo -> mi trinkis akvon / mi trinkas akvon / mi trinkos akvon.

Vi povus preterlasi la objekton de verbo, aux uzi ‘ijo’ kiel kompletiga objekto.

Por ekzemplo:

  • mije li sona -> la viro konas
  • mije li sona e ijo -> la viro konas ajojn.

Vi povus traduki ajna verbo en substantivon:

  • toki
    • verbo: paroli
    • substantivo: ajxo vi parolas, por ekzemplo: lingvo, parolo.
  • moku
    • verbo: mangxi
    • substantivo: ajxo vi mangxas, por ekzemplo: mangxajxo, mangxo.

Ankaux, vi povus uzi ion verbon kiel adjektivo. Por ekzemplo, ‘jan sona’ estas homo, ke konas - sagxa homo. Cxambro por mangxas estas ‘tomo moku.’

Ekzemploj

  • mi sona e toki pona -> mi konas facxilan lingvon
  • mije ni li jan toki -> tio viro estas kuriero
  • soweli suli li moku e sina -> granda besto mangxas vin
  • lipu kulupu li wawa -> la libro de la komunumo estas fidinda
  • sina pali e moku sin -> vi faris novan mangxajxo
  • jan sona li kute -> la sagxeca ulo auxskultas
  • tomo sona li jo e lipu -> la lernejxo havas librojn.

Leciono 6: Pli Adjektivoj

Vortoj

  • ala: ne, nula
  • ike: malbona, mava
  • mute: multa, tre
  • pu: interagas kun la oficiala Toki Pona libro
  • wan: una, unuigxinta, unueca
  • sewi: sankta, dia, sublima

Gramatiko

Adjektivoj povas uzi postan verbon, modifi gxin.

  • mi moku ala e soweli -> mi ne mangxas bestojn
  • mi toki pona e ijo -> ni bone komunikas ajojn

Adjektivoj povas modifi aliajn adjektivojn:

  • pona mute -> tre bona
  • wawa lili -> iom forta

Ankaux, vi povus uzi ion adjektivon kiel substantivo:

  • sewi
    • Adjektivo: sankta, dia, sublima
    • Substantivo: tio, ke estas sankta, dia aux sublima
  • ala
    • Adjektivo: ne, nula
    • Substantivo: tio, ke ne estas, aux estas nula. i.e. nenieco, aux neekzistado

Vi povus uzi ion adjektivon kiel verbo:

  • pona
    • Adjektivo: bona
    • Verbo: fari bonon, plibonigi
  • suli
    • Adjektivo: granda
    • Verbo: fari grandan, pligrandigi

Ekzemploj

  • pali sina li pona mute -> via laboro estas tre bona
  • telo li pona mute -> akvo faras min pli forta
  • jan sona li pu -> la erudiciuloj konsultas la Toki Pona libron
  • meli lili li kute ike e mama -> la knabinoj misauxskultis la gepatron
  • sewi li wan -> la dio estas una
  • jan ala li ike -> neniu estas malbona
  • mama mije li pu mute -> patroj multe uzas la Toki Pona libron

Leciono 7: Demandoj kaj Respondoj

Vortoj

Substantivoj

  • ilo: ilo
  • kala: fisxo
  • ona: li, sxi, gxi, ili

Partikuloj

  • anu: aux
  • seme: kio, kiu

Gramatiko

Demandi ‘kio’ demandon, uzu normalan frazon. Metu la vorto seme en la pozicio, kie vi volas koni la informon. Ne sxangxu la ordon de la vortoj.

  • seme li sin? -> kio estas nova?
  • jan seme li toki? -> kiu ulo parolas?

Estas duaj manieroj demandi jes/ne demandon. La unua estas aldoni la frazon anu seme al la fino.

  • sina pu anu seme? -> cxu vi tusxis la oficiala Toki Pona libron?

La alia maniero estas ripeti la vorton uzatan kiel verbo, aldonante ala intere.

  • ona li mama ala mama? -> cxu sxi estas patrino?

Respondi jes, repetu la verbo:

  • mama -> jes

Respondi ne, repetu la verbo kun ala, aux uzu ala apud.

  • mama ala -> jes
  • ala -> ne

Ekzemploj

  • ona li jo ala jo e kili mute? -> cxu li havas multajn legomojn?
  • jo -> jes
  • mije sona li jo e kala anu seme -> cxu li saga viro portas fisxon?
  • sina seme e ona -> kio vi fartas al sxi?
  • tomo li jo e ilo toki -> la cxambro havas telefonon
  • sina kute ala kute e mama sina? -> cxu vi obeas vian gepatron?
  • kala wawa li moku e seme? -> kion sxarko mangxas?

Leciono 8: Prepozicioj

Vortoj

Verboj

  • pana: doni

Prepozicioj

  • tawa: al, por
  • lon: cxe, kun, en
  • kepeken: uzante (eble ne)
  • tan: el, cxar

Gramatiko

Prepozicioj ofte prezentas novan substantivon. Prepozicio povas uzi al la fino de frazo.

  • mi pana e kala tawa ona -> mi donas fisxon al sxi
  • mi pana e kala lon tomo -> mi donas fisxon en la domo
  • mi pana e kala tawa ona lon tomo -> mi donas fisxon al sxin en la domo

Frazo ankaux povas uzi prepozicion sen normala verbo:

  • mi lon tomo -> mi estas en la domo
  • mi tawa sina -> mi cele iras vin

Ekzemploj

  • mama mi li tawa telo suli -> mia patrino iras al la maro
  • mi pali mute tan ni -> mi multe laboras pro cxi tio
  • mi toki lon toki pona -> mi parolas en Toki Pona
  • soweli lili li pona tawa mi -> malgrandaj bestoj estas bonajn al mi
  • kulupu pali li kepeken seme? -> kio uzas la laboron grupon?
  • mi sona e toki mute tan meli ni -> mi konas multajn lingvojn, cxar tiu virino
  • mije sin li lon tomo telo anu seme -> cxu la nova viro estas en la lavejo?

Leciono 9: Gxustaj Nomoj

Vortoj

Substantivoj

  • ma: lando, sxtato
  • nasin: vojo, strato
  • nena: monteto
  • nimi: nomo, vorto

Verboj

  • utala: batali

Gramatiko

Fremda vortoj, kiel la unikaj nomoj de homoj aux lokoj, skribas uzi la sonajn regulojn de Toki Pona:

  1. Cxiu silabo konsistas el konsonanto plus vokalo, plus malnepra ‘-n.’
  2. La unua silabo de vorto ne devas komenci kun konsonanto.
  3. La silaboj ti kaj tin igxas si kaj sin.
  4. La konsonanto w ne povas aperi antaux o aux u.
  5. La konsonanto j ne povas aperi antaux i.

Gxustaj nomoj kondutas kiel adjektivojn. Uzu ilin poste substantivo, ke deskribas kio ili estas.

Ekzemploj

  • nimi mi li Apu -> mia nomo estas Apu
  • ma Apika li jo e jan mute -> Afriko havas multajn ulojn
  • meli Sonko li tawa nasin Kuwin -> la Cxinia virino iras al Queena Strato
  • jan Epawam Linkan li tan ma Mewika -> Abraham Lincoln estis de usono.
  • ma tomo Pelin li lon ma Tosi -> berlin estas en germano
  • sina sona ala sona e e toki Inli -> cxu vi konas la anglan?
  • nena sewi Kepelitepe li lon ma Tuki -> la monteto sanktejo de Gobleki Tepe estas en Turkio

Leciono 10: Salutoj kaj Sentoj

Vortoj

Partikuloj

  • a: sento vorto
  • mu: besta bruo
  • o: alvoko aux komando

Adjektivoj

  • pilin: sento

Gramatiko

Saluti iu, vi povas paroli:

  • toki! -> saluton!
  • pona tawa sina! -> estu paco kun vi
  • kama pona! -> bonvenon!
  • seme li sin? -> kio estas nova? (eble nure ‘kio nova?’)

Paroli adiaux, vi povas paroli:

  • mi tawa -> mi iras

La persono restanta, povas paroli:

  • tawa pona! -> bona forveturo!

Memoru tiujn esprismoj ne ofte estas tutaj frazoj.

La ero a aldonas emocion aux emfazon, Gxi povas uzi:

  • Apud
  • Cxe la fino de frazoj
  • Cxe la fino de substantivaj frazoj

La ero o havas triaj uzojn:

  1. Poste substantivoj frazoj, montri kiu alvokas aux adrestias.
  2. Antaux verboj, espresi komandoj aux petoj.
  3. Poste la subjekto (kaj anstatauxigante li) espresi deziroj.

Ekzemploj

  • o toki ala. o pali. -> ne parolu, aktu.
  • jan Mosima o, ni li soweli sina anu seme? -> Mortimer, cxu tiu gerbilo apartenas al vi?
  • o moku ala e kili mi -> bonvolu, ne mangxas mian napon.
  • sina pilin ike tan seme? -> kial vi estas malgxoja?
  • sewi o pana e pona tawa mi -> O dio, doni bono al mi.
  • o kute e mama sina -> obeu viajn gepatrojn

Leciono 11: pi

Vortoj

Substantivoj

  • kasi: planto
  • sijelo: korp, fizika sxtato
  • suno: suno
  • tenpo: tempo

Gramatiko

Ni jam konas, ke por substantivaj frazoj, la dua vorto klarigas aux modifas la unuan vorton.

  • jan pona -> bona persono
  • mije sona -> viro de scio

Kiam alia vorto estu plias, gxi klarigas la sumo de tutaj anutauxaj vortoj.

  • jan pona mute -> multaj bonaj uloj
  • mije sona lili -> malalta erudiciulo

La partikulo pi estas uzata, dislimi duan substantivon grupon, ke klarigas la unuan substantivon grupon.

  • jan pi pona mute -> persono de granda bono
  • mije pi sona lili -> viro de malgranda scio

Ekzemploj

  • tenpo suno ni li pona mute tawa mi -> hodiaux estas tre bona por mi
  • meli lili pi sijelo pona li telo e kasi -> la sana knabino surversxas la plantojn.
  • mije pi pilin pona li pali e ilo tenpo suno -> la felicxa viro konstruas sunhorlogxon.
  • mama mama mi li lili -> miaj geavoj estas malalta.
  • sina mute li jo ala jo e tomo tawa -> cxu vi uloj havas veturilo?
  • o awn lon tenpo pi suli mute -> atendu tre longa tempo
  • jan sona pi toki pona li pu lon tenpo mute -> La erudiciulo de Toki Pona ofte konsultas la oficialan libron.

Cxiuj Vortoj

Substantivoj

  • ijo: ajo, objekto, estajxo, io
  • jan: homo, ulo
  • kili: frukto, legomo
  • lipu: dokumento
  • meli: virino
  • mije: viro, maskla viro
  • ni: tiu, tio
  • soweli: besto, landa mamulo
  • telo: akvo, likvo
  • tomo: domo, konstruajxo, cxambro
  • mi: mi, ni
  • sina: vi
  • kulupu: komunumo, komunumaro
  • ilo: ilo
  • kala: fisxo
  • ona: li, sxi, gxi, ili
  • ma: lando, sxtato
  • nasin: vojo, strato
  • nena: monteto
  • nimi: nomo, vorto

Adjektivoj

  • lili: malgranda
  • pona: bona, facxila, amika, afabla
  • suli: granda, alta
  • sin: nova, alia, fresxa
  • wawa: forta, memfida, fidinda
  • ala: ne, nula
  • ike: malbona, mava
  • mute: multa, tre
  • pu: interagas kun la oficiala Toki Pona libro
  • wan: una, unuigxinta, unueca
  • sewi: sankta, dia, sublima
  • pilin: sento

Verboj

  • jo: havi, enhavi, porti
  • kute: auxskulti, obei
  • moku: mangxi, trinki
  • pali: fari, labori
  • sona: koni, scii
  • toki: paroli, komuniki
  • pana: doni
  • utala: batali

Partikuloj

  • anu: aux
  • seme: kio, kiu
  • a: sento vorto
  • mu: besta bruo
  • o: alvoko aux komando

Prepozicioj

  • tawa: al, por
  • lon: cxe, kun, en
  • kepeken: uzante (eble ne)
  • tan: el, cxar

Kelkaj Frazoj

  • i use toki pona -> mi kepeken toki pona
  • ona li pana e ijo tan tomo ona
  • kili li pona
  • jan pali kepeken ilo
  • mi lon
  • jan toki li pana e sona tawa jan kute
  • sina pali e ona tan seme? (you did it because [question]?)

  • sina jo e ilo seme?
  • ona li kute anu seme?
  • kulupu wan lu pu anu seme?
  • mi pali e seme?
  • kala li moku e telo anu seme?
  • ilo moku li lili anu seme?
  • mi kute mije anu meli?

  • wan li pona
  • mi kute e telo suli
  • mi sona lili e toki pona
  • lipu sewi li jo e sona
  • kulupu suli li wan
  • mije li moku ala e kili ike
  • moku li suli e mi

  • mi kute e sina
  • kili li jo e telo
  • kulupu li pali e tomo moku
  • jan pali li jo e sona lili
  • jan pona li moku e soweli
  • meli li kute e mije
  • kulupu lili li jo e toki sin

  • meli soweli li pona
  • ni li jan pona
  • tomo telo li lili
  • ni li soweli lili
  • jan lili li meli
  • lipu suli li pona
  • kili li kili telo

  • sina wawa
  • ni li kili mi
  • telo sin li ijo pona
  • tomo lipu li sin
  • kulupu mi li suli
  • mije mi li wawa
  • sina meli alta

Referencoj

Cxi tio artiklo precipe uzas la libron ‘Toki Pona: The Language of Good’, de Sonja Lang por la fonto de scio.